Van kraakpanden tot Coachella: hoe de Oekraïense elektronica in 35 jaar de stem van het land werd

Op 24 augustus 2026 wordt Oekraïne 35 jaar. Precies zo lang is een geschiedenis die bijna niemand als geheel heeft verteld: hoe een klank die in kraakpanden en op cassettes begon de grote podia van de wereld bereikte — en waarom juist die klank een van de overtuigendste manieren bleek om over het land te praten.

We hebben die geschiedenis in vier tijdperken geordend. Niet omdat het handiger is, maar omdat elke breuk van de scene samenviel met een breuk van het land.

De feiten in dit stuk steunen op een groot onderzoek naar de Oekraïense elektronische scene van Suspilne Kultura en op de wetenschappelijke periodisering van Oleksandr Zazoelin in het tijdschrift "Pytannja koelturolohii".

De jaren negentig: kraakpanden, cassettes en de eerste raves

Het eerste tijdperk was spontane zelforganisatie. Op televisie liep de hitlijst "Terytoria A", die de Oekraïense popmuziek voor het eerst zichtbaar maakte; daarnaast werkten "Van Gogh", "Aqua Vita", "Fantom-2", "Turbo-techno-sound" en "Step" — een eigen versie van eurodance, gemaakt van wat voorhanden was.

Daarnaast bestond alles wat de ether nooit haalde. Svitlana Njanjo en haar project "Tsoekor — bila smert" verschenen op het Poolse label Koka Records, en Katja Chilly legde met het album Rusalki in da House feitelijk de basis voor de Oekraïense folktronica. De eerste raves vonden plaats in het kraakpand "Paryzka Komuna" aan de Velyka Zjytomyrska, in hotel "Roes" en op het terrein van de vesting van Kyiv; de reeks Torba Party liep van 1995 tot 1997 en haalde zo'n twintig avonden.

De jaren nul: glamour tegen beton

Het tweede tijdperk was commerciële institutionalisering. Er kwamen grote geïmporteerde feesten: Godskitchen, Global Gathering, Techno Invasion. Er kwamen de zenders Kiss FM en DJ FM en glossy's over clubs. En parallel kwam Xlib aan de Kyrylivska, dat bewust naar Berlijn keek en niet naar Londen.

"Er werd daar niet opgeschept. Op sterren lette niemand," herinnerde Vitalij Bardetsky zich, een van de oprichters van Xlib.

In Xlib speelde Afrika Bambaataa, en rond de club groeiden de collectieven Kievbass, Svoi en Zhiguli/Rewind. Ook buiten Kyiv gebeurde er iets: in Donetsk het kunstcentrum "Izoljatsija" en de bar Gung'joe'buzz, waaruit Jevhen Filatov voortkwam, de latere The Maneken; in Tsjernivtsi verscheen in 2003 T-zhuk, wiens track Amaga door wereldwijde lijsten ging. In dezelfde jaren werkten Tomato Jaws — de band waaruit later ONUKA groeide. In 2012 sloot Xlib.

Na 2014: de scene wordt een instituut

Het derde tijdperk was het uitkristalliseren van waarden en de stap naar buiten. In 2013 opende Closer aan de Nyzjnjojoerkivska, en al het andere groeide eromheen: de festivals "Stritsjka", Brave! Factory en Black! Factory, de ravereeks Cxema, Ostrov. De scene was niet langer uitsluitend Kyivs: Charkiv kreeg Kultura Zvuka, Dnipro de club Module, Lviv Zavtra, Ivano-Frankivsk Detali, Zaporizja Instance.

Toen verschenen Oekraïense namen ook voor het eerst op wereldaffiches. ARTBAT, Miss Monique en Korolova haalden Tomorrowland en Coachella, en in de DJ Mag Top 100 DJs 2025 stonden alle drie in de lijst: Korolova op 50, ARTBAT op 73, Miss Monique op 75.

Vanaf 2022: cultureel verzet

Het vierde tijdperk begon op 24 februari. Feesten eindigen nu om 22:00, de helft van de residents van Closer woont in Europa, en een inzameling voor het leger is een verplicht onderdeel van elke affiche. De scene verdween niet — ze herschreef haar eigen bestemming.

"Elektronische muziek moet in dezelfde context meebewegen als de cultuur. Ze is zo divers dat je haar niet moet veralgemenen," zei Serhij Jatsenko, de oprichter van Closer.

Het scherpste symbool van deze tijd is niet eens een club maar een toloka: het initiatief Repair Together brengt mensen naar dorpen in de regio Tsjernihiv om ze te herbouwen, op dj-sets. En nog een symbool is de Donbas, die vóór de grote oorlog een eigen ravecultuur had: in Slovjansk draaide de Shum Rave van Jevhenij Skrypnyk, en in het najaar van 2021 kwam Boiler Room daar filmen.

Wat dat betekent in jaar 35

Op een rij gezet laten de vier tijdperken iets eenvoudigs zien: de Oekraïense elektronica werd niet volwassen toen ze geld kreeg, maar toen ze een reden kreeg. Het kraakpand gaf haar vrijheid, Podil smaak, de Nyzjnjojoerkivska een instituut, de grote oorlog een functie. Daarom is de scene vandaag niet alleen muziek: ze is fondsenwerving, culturele diplomatie en een argument in een gesprek waarin woorden niet meer werken. In datzelfde gesprek mengt zich nu een machine — daarover schreven we apart in ons stuk over kunstmatige intelligentie in muziek.

En nog iets. Vijfendertig is de leeftijd waarop je niet meer hoeft te bewijzen dat je bestaat. Spelen is genoeg.

Zoals berichtte eerder het portaal ONE//FM, klinkt de Onafhankelijkheid deze week in vier steden tegelijk — van de Dovzjenko-filmstudio tot de Berlijnse Jägerstraße.